Početna strana

 

Regularna Velika Loza Srbije
 

 

 

Mitropolit Stefan Stratimirović (1757-1836)

 

2007.  godine se navršilo 250 godina od rođenja Stevana Stratimirovića Slobodnog Zidara, mitropolita, filozofa, pedagoga, pravnika i političara. Iako postoji malo podataka o mitropolitu kao Slobodnom Zidaru već reči jednog od njegovih biografa govore o njegovom Slobodnozidarskom duhu: "Po ličnim vrlinama i darovima bio je mitropolit Stratimirović redak znalac crkvenih, pravnih i građanskih zakona, bistre pameti, jakog pamćenja, zrelog suda, neumoran u vršenju zvanja svoga, čovekoljubiv i gostoprimac".

 

Ono što se sigurno zna jeste da se Mitropolit Stevan Stratimirović nalazi na popisu članova lože "Vigilantia" ("Budnost") u Osijeku, koja je otvorena 1773. godine, a kojoj se od 1791. godine gubi svaki trag. U toj loži su tada članovi bili i Pavle Marković, Josif Jovanović Šakabenta i Stefan Novaković.  Iako je o radu osiječke lože ostalo malo tragova, ipak je nepobitan Stratimirovićev slobodnozidarski rad u ovoj loži, ali ostaje otvoreno pitanje da li je primljen u Slobodno Zidarstvo u Osijeku, ili je prve dodire sa njom imao i ranije, za vreme studija u Budimu i Beču, jer je i on u osiječkoj loži imao zvanje majstora.

 

Mitropolit Stevan Stratimirović je rođen 27. decembra 1757. godine u Kulpinu u Bačkoj, u uglednoj porodici Stratimirović, koja se doselila za vreme Druge seobe  iz Hercegovine dobivši od austrijskog dvora plemićku titulu i posed. Školuje se najpre kod mesnog učitelja u Kulpinu, a nakon toga i u  Novom Sadu, Segedinu i Vacu. Filozofske i pravne nauke studirao je u Pešti i Beču, dok je bogoslovska i istorijska znanja sticao kod, tadašnjeg vodećeg, srpskog intelektualca arhimandrita Jovana Rajića. Pod uticajem blagorodnog mitropolita Mojsija Putnika, Stratimirović je napustio svetovni život, zamonašio se i vrlo brzo postao arhimandrit u manastiru Krušedolu, a 1786. episkop u Budimu gde je proveo četiri godine. Za to vreme upoznao je mađarsku  političku scenu ali i proširio znanja i intelektulanu sredinu. Ovo će mu i kasnije koristiti da stekne poverenje dvora, a da u isto vreme uradi velike stvari za svoj narod. Na Narodnocrkvenom saboru u Temišvaru 1790. godine izabran je za Srpsko-Pravoslavnog Mitropolita i to zvanje će da nosi narednih 45 godina, do svoje smrti.

 

Smatrao je da crkva treba da vodi narod. Na Temišvarskom saboru (1790) odlučeno je da se u Sremskim Karlovcima osnuje Generalna Seminarija, u kojoj bi se obrazovao pravoslavni sveštenički podmladak. Umesto seminarije, 1. februara 1794. mitropolit Stevan Stratimirović osnovao je, o svom trošku, malo klirikalno učilište. U to doba škola je imala dva razreda, dok su učenici sami obezbeđivali stan i hranu, jer škola u početku nije bila organizovana po uzoru na seminarije. Godine 1797. mitropolit je otvorio „Blagodjejanije", gde su siromašni učenici Bogoslovije i Gimnazije besplatno dobijali stan i hranu.

Nastojao je da ograniči mešanje države u školstvo kako bi u njemu održao duh pravoslavlja, ćirilicu i slavenoserpski jezik, odnosno duhovne veze sa srpstvom pod Turcima i sa bratskim ruskim narodom.

Dolaskom Leopolda II na habzburški presto, delimično se menja i politika austrijskih careva prema Srbima koji su živeli na ovom području. Ovakvu situaciju koristi mitropolit Stefan Stratimirović i dobija dozvolu od bečkog dvora da se osnuje gimnazija u Sremskim Karlovcima. Zahvaljujući  njegovom angažovanju srpski narod dobio je prvu gimnaziju u svojoj istoriji.

Nastava u gimnaziji počela je 1. novembra 1792. godine u zgradi bivše Latinske škole. Preko svojih veza mitropolit  se postarao da ona dobije visokostručne profesore i da gimnazija postane rasadište nove srpske inteligencije.

Presudna ulogu ima i o osnivanju Gimnazije u Novom Sadu 1810. godine. Prvi nastavni planovi i programi za obe gimnazije izrađeni su uz aktivno zalaganje i učešće mitropolita Stratimirovića.

 

Za njegov naučni rad i sudove o knjigama interesovali su se mnogi evropski naučnici. On je obogatio i za naučni rad osposobio patrijaršijsku biblioteku u Sremskim Karlovcima, omogućio štampanje mnogih crkvenih knjiga, kao i četvorotomnu "Istoriju" Jovana Rajačića, a u sve srpske škole uveo istoriju kao obavezni nastavni predmet.

 

Mitropolit Stratimirović je budno pratio zbivanja u Srbiji i zanosio se njenim oslobađanjem; smatrao je da bi se do toga najlakše došlo uz pomoć bratskog ruskog naroda, kao pouzdanog saveznika iste vere i bliskog jezika. U vezi toga, u proleće 1804. godine, on je caru Aleksandru Prvom poslao svoj čuveni "Memorandum". Kada je, nakon toga, otpočeo Prvi srpski ustanak pod voždom Karađorđem, Stratimirović mu je poklonio najveću pažnju. Svi istoričari ustanka slažu se o njegovom izuzetno velikom doprinosu oslobodilačkoj borbi svog naroda. On je bio "jedan od najinteligentnijih i političkih najobrazovanijih savetodavaca i prijatelja ustanaka, koji je bio u takvim ličnim vezama i u Austriji i među Srbima da na ustanak silno mogao uticati i faktički voditi njihovu spoljnu politiku". Sa svojim izveštajem bečkom Dvoru, uticao je na izvesnu blagonaklonost prema ustanicima i na prećutnu saglasnost o njihovom snabdevanju oružjem, municijom i hranom iz Austrije.

 

Mitropolit Stratimirović se još za vreme života "zlatnim slovima upisao" u istoriju srpskog naroda kao veliki patriota. Pored navedenih zasluga spomenućemo i njegovo držanje i stav prema drugim savremenicima, koji su takođe dali ogroman doprinos u reformi srpskog jezika, književnosti i obrazovanja u tadašnjoj Srbiji pre svega Vuka Karađića i Dositeja Obradovića. On se zauzimao i za dovođenje obrazovanih ljudi u Srbiju. Tako je i brat Dositej Obradović njegovim zauzimanjem 1806. godine pozvan da iz Trsta dođe u Srbiju.

 

Mitropolit Stevan Stratimirović umire u noći između 23. i 24. semptembra 1836. godine, ostavivši iza sebe puno dobroga i korisnoga za buduća pokoljenja.

<< Početna strana